W 2025 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii przyznano Joelowi Mokyrowi, Philippe’owi Aghionowi i Peterowi Howittowi za przełomowe badania nad mechanizmami wzrostu gospodarczego opartymi na innowacjach. Ich prace pozwalają zrozumieć, dlaczego pewne kraje rozwijają się szybciej niż inne oraz jak technologie i kultura wiedzy kształtują długofalowy rozwój gospodarczy.
Joel Mokyr, historia innowacji w służbie wzrostu
Połowa nagrody przypadła Joelowi Mokyrowi, który wyjaśnił, dlaczego rewolucja przemysłowa wydarzyła się w Europie, a nie np. w Chinach. Mokyr pokazał, że postęp technologiczny nie wynika jedynie z wynalazków, lecz z kultury wiedzy – powstania republik uczonych, wymiany idei, zaufania do nauki i eksperymentu.
Dzięki jego badaniom wiemy, że bez tej zmiany mentalnej nie byłoby ani maszyny parowej, ani elektryczności, ani współczesnej sztucznej inteligencji. Mokyr zidentyfikował warunki konieczne do trwałego wzrostu gospodarczego napędzanego postępem technologicznym.
Philippe Aghion i Peter Howitt, twórcze niszczenie w praktyce
Druga połowa nagrody trafiła do Philippe’a Aghiona i Petera Howitta, którzy matematycznie i empirycznie opisali proces „twórczego niszczenia” (creative destruction). Ich modele pokazują, że gospodarka rozwija się nie dlatego, że wszystko działa coraz lepiej, lecz dlatego, że nowe technologie zastępują stare.
Choć wprowadzenie innowacji może chwilowo powodować upadki firm czy bezrobocie, długofalowo prowadzi do wzrostu produktywności, wyższych dochodów i lepszego standardu życia.
Historia i dane: wzrost gospodarczy na przestrzeni wieków
Wspólne badania noblistów łączą historię, teorię ekonomiczną i dane empiryczne.
Średniowiecze i wczesna nowożytność (1300–1700)
- Ciężki pług i wiatraki – zwiększenie wydajności rolnictwa w Europie Północnej.
- Druk (ok. 1450) – ułatwienie rozpowszechniania wiedzy i nauki.
- Trzy prawa Newtona (XVII w.) – początek rewolucji naukowej.
Tempo wzrostu gospodarczego było w tym czasie minimalne – PKB per capita utrzymywał się na poziomie 1 000–2 000 dolarów.
Rewolucja przemysłowa i współczesność (1712–2022)
- Maszyna parowa (1712) – początek rewolucji przemysłowej, rozwój kolei i fabryk.
- Generator trójfazowy (XIX w.) – era elektryczności, rozwój silników, sieci energetycznych i urządzeń domowych.
- Sztuczna inteligencja (XXI w.) – wpływ na robotykę, medycynę, badania naukowe i systemy autonomiczne.
Każda nowa technologia wypiera poprzednią – w niekończącym się cyklu innowacji, który stanowi podstawę trwałego wzrostu gospodarczego i poprawy jakości życia.
Dlaczego badania noblistów są przełomowe
- Kulturowe źródła innowacji – Mokyr pokazał, że rozwój technologiczny to nie tylko wynalazki, lecz także kultura wiedzy i wymiana idei.
- Mechanizm „twórczego niszczenia” – Aghion i Howitt opracowali modele matematyczne, które pozwalają przewidzieć wpływ innowacji na gospodarkę.
- Połączenie historii, teorii i danych – Nobel 2025 docenia pełny model rozwoju cywilizacji, który łączy kulturę i naukę, technologie oraz ich wpływ na PKB.
Znaczenie dla XXI wieku
Prace laureatów pomagają zrozumieć, jak wprowadzać nowe technologie – w tym AI – w sposób sprzyjający wzrostowi, a nie pogłębianiu nierówności. Pokazują też, jak polityka publiczna może wspierać innowacyjność i przewidywać kryzysy technologiczne.
Nagroda Nobla 2025 nie nagradza jedynie stwierdzenia, że innowacje napędzają wzrost, lecz za zrozumienie mechanizmów, które sprawiają, że gospodarka rośnie dzięki technologii. Od średniowiecznego pługa po współczesną AI – badania Mokyra, Aghiona i Howitta pokazują, jak rodzi się bogactwo narodów i jak przekształca się standard życia ludzi na przestrzeni wieków.
Zobacz także!
"Przerwa na pieniądze" to YouTubowy program, w którym podpowiadamy z trenerami finansowymi, jak lepiej radzić sobie ze swoimi pieniędzmi!
W tym odcinku...
bierzemy na warsztat świeżego Nobla z ekonomii 2025! W tym roku laureatami zostali Joel Mokyr, Philippe Aghion i Peter Howitt za prace nad mechanizmami wzrostu gospodarczego opartego na innowacjach. Co odkryli i dlaczego to przełomowe? Dlaczego to jest ważne dzisiaj? Dlaczego te prace są warte Nobla?
Razem z Agnieszką Samsel i Basią Grzybowską opowiadamy o koncepcji twórczej destrukcji (dlaczego nowe technologie muszą „uśmiercać” stare), o kulturze wiedzy i zaufaniu do nauki, bez których nie byłoby ani maszyny parowej, ani dzisiejszego AI, oraz o tym, co z tych badań wynika dla polityki publicznej i… twojego portfela. Zastanawiamy się, jak mądrze korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, gdzie leżą realne ryzyka dla bezpieczeństwa finansowego i jak przygotować się na zmiany na rynku pracy. Wracamy też do Nobla 2023 (Claudia Goldin) i konkretów luki płacowej po urodzeniu pierwszego dziecka – jako ważnego kontekstu dla rozmowy o innowacjach i równości szans.
To odcinek pełen przykładów „z życia”: od kas samoobsługowych po chatbota, od domowej kawy robionej przez robota po decyzje, które podejmujesz w bankowości online. Dajemy ci praktyczne pytania kontrolne i proste ramy, dzięki którym ocenisz, czy dane „nowe” narzędzie faktycznie zwiększa twoją produktywność i bezpieczeństwo – czy tylko dokłada szumu.
Posłuchaj, jeśli chcesz zrozumieć co tak naprawdę nagrodzono i jak przełożyć wielką teorię wzrostu na twoje codzienne decyzje finansowe. Jeśli ten odcinek był dla ciebie pomocny — zasubskrybuj, oceń nas w swojej aplikacji i udostępnij znajomym.
Obejrzyj i podziel się swoją opinią w komentarzu!
